وقوع اشتباه در حسابداري امري اجتناب ناپذير است تا جايي كه لوكا پاچيولي بنيانگذار حسابداري گفته است:كسي كه هيچ كاري نمي كند .هيچ اشتباهي نمي كند.كسي كه اشتباهي نمي كند هيچ چيز ياد نمي گيرد.
عواملي چون عدم وجود اطلاعات كافي در مورد رويدادهاي مالي تنوع وپيچيدگي موضوعات .حجم زياد كار .خستگي.كسالت.فقدان دانش كافي در زمينه حسابداري .بي دقتي وعمليات تكراري .احتمال وقوع اشتباه در انجام عمليات حسابداري را افزايش مي دهد.در برخي موارد ممكن است به قصد سوء استفاده مخفي كردن يا ارائه نادرست اطلاعات مالي بعضی از عمليات حسابداري به نحو اشتباه انجام داده شود.

اشتباه اعم از عمدي يا سهوي ممكن است در موارد زير روي دهد
تجزيه وتحليل معاملات
ثبت معاملات در دفتر روزنامه
عدم ثبت رويدادهاي مالي(از قلم افتادگي)
نقل اقلام از دفتر روزنامه به دفتر كل
مانده گيري حسابها
نقل مانده حسابهاي دفتر كل از يك صفحه به صفحه ديگر
انتقال مانده به تراز ازمايشي
اصلاح حسابها

اشتباهات دفتر داري را از لحاظ امكان كشف در جريان عادي عمليات حسابداري مي توان به دو دسته زير تقسيم كرد
الف_اشتباهاتي كه موجب عدم توازن در تراز ازمايشي مي شود
ب_اشتباهاتي كه موجب عدم توازن در تراز ازمايشي نمي شوند.

اشتباهاتي كه موجب عدم توازن در تراز ازمايشي مي شود
اشتباهتي زير باعث مي شود تراز ازمايش دو ستوني و يا دو ستون اخر تراز ازمايشي چهارستوني توازن نداشته باشد

اشتباه در محاسبه جمع ستون هاي مانده حسابها در تراز ازمايشي

عدم انقال يك طرفه ثبت روزنامه به حسابهاي دفتر كل
مثلا در فروش نقدي ممكن است طرف بدهكار معامله به درستي به حساب صندوق يا بانك نقل شود. اما طرف بستانكار به حساب فروش نقل نشود
 انتقال دادن هر دو طرف يك ثبت روزنامه به ستون بدهكار يا ستون بستانكار حسابهاي دفتر كل
مثلا در نقل ثبت روزنامه مربوط به خريد اثاثه اداري 200.000 ريال كالا ممكن است حساب دفتر كل اثاثه اداري به درستي بدهكار اما در نقل طرف بستانكار اشتباه شود و مبلغ مذ بور به جاي ستون بستانكار حساب صندوق به ستون بدهكار صندوق نقل شود.
 نقل مبلغ نادرست به حسابهاي دفتر كل
مثلا ممكن است ثبت روزنامه اي كه در ان حساب صندوق مبلغ 20.000 ريال بدهكار شده است. براي انتقال ان به دفتر كل به اشتباه حساب دفتر كل صندوق مبلغ2000 ريال بدهكار شود
 نوشتن رقم بدهكار وبستانكار نا مساوي براي يك معامله در دفتر روزنامه
مثلا ممكن است طرف بدهكار يك ثبت روزنامه 40.000 ريال و طرف بستانكار ان اشتباها 400.000 ريال نوشته شود. احتمال اين نوع اشتباه در ثبت هاي مركب بيشتر است
اشتباهات زير بدون انكه بر توازن تراز ازمايشي اثر بگذارند موجب عدم تطابق رقم گردش عمليات دفتر روزنامه و دفتر كل مي شوند
 عدم انتقال دو طرف يك ثبت روزنامه به حسابهاي مربوط در دفتر كل
 انتقال دو طرف يك ثبت روزنامه با مبلغ كمتر يا بيشتر.به حسابهاي مربوط در دفتر كل
 وقوع اشتباهات خنثي كننده
مثلا در صورتي كه جمع ستون بدهكار يكي از حسابهاي دارايي و جمع ستون بستانكار يك از حسابهاي بدهي به يك ميزان كمتر يا بيشتر از واقع قلم داد شود

كشف اشتباهاتي كه موجب عدم توازن تراز ازمايشي مي شوند
معمولا براي كشف اشتباه يا اشتباهاتي كه موجب عدم توازن تراز ازمايشي مي شود . روش هاي زير به كار مي رود
محاسبه مجدد جمع ستون هاي تراز ازمايشي به ترتيب عكس .يعني اگر جمع ستون ها ابتدا از بالا به پايين محاسبه شده است بار دوم.از پايين به بالا محاسبه شود
مقابله مانده حسابهاي دفتر كل با اقلام مندرج در تراز ازمايشي
كنترل نقل مانده حسابها از يك صفحه به صفحه بعد دفتر كل
كنترل محاسبات مربوط به مانده گيري حسابهاي دفتر كل
بررسي ستون عطف دفتر روزنامه .براي پيدا كردن اقلامي كه احتمالا به دفتر كل نقل نشده اند
بررسي صحت انتقال اقلام از دفتر روزنماه به حسابهاي دفتر كل از طريق مقابله يكا يك مبالغ ثبت شده در دفتر روزنامه با مبلغ نقل شده به حسابهاي دفتر كل
اشتباهاتي كه موجب عدم توازن تراز ازمايشي نمي شود.
به طوري كه پيش از اين گفته شد.تهيه تراز ازمايشي وسيله موثري براي جلوگيري از برخي از اشتباهات دفتر داري است وتوازن تراز ازمايشي اين اطمينان را فراهم مي اورد كه
از طرف هاي بدهكار و بستانكار تمام معاملاتي كه از دفتر روزنامه به دفتر كل نقل شده مساوي است .
محاسبات مربوط به مانده گيري حسابهاي دفتر كل صحيح است.
جمع ستون هايي تراز ازمايشي به درستي محاسبه شده است. با وجود اين.برخي از اشتباهات از طريق تراز ازمايشي اشكار نمي شوند. نمونه هااي از اين گونه اشتباهات به قرار زير است:

از قلم افتادگي
اين اشتباه زماني رخ مي دهد كه يك يا چند معامله به دلايلي نظير كمشدن اسناد و مدارك اوليه دردفتر روزنامه ثبت نگردد.مثلا برخي از اقلام فروش كالا در دفتر روزنامه ثبت نگردد و در نتيجه به حسابهاي دفتر كل نيز انتقال نيابد.

تجزيه وتحليل غلط يك معامله
در تجزيه و تحليل يك معامله ممكن است حسابهايي كه با يد بدهكار يا بستانكار شوند.به درستي تعيين نشود و يك قلم به حساب نامناسبي منتقل گردد . مثلا هزينه تعميرات يك ماشين اشتباهابه حساب دارايي مربوط نقل شود اين گونه اشتباهات را اشتباهات اصولي نيز مي گويند.

ثبت كردن يك معامله به مبلغ كمتر يا بيشتر در دفتر روزنامه
مثلا ممكن است در ثبت خريدي به مبلغ 200.000 ريال پس از كسر 5% تخفيف تجاري .به جاي انكه معامله به مبلغ 190.000 ريال در دفتر روزنامه ثبت شود.رقم 200.000 ريال ملاك ثبت قرار گيرد

نقل نكردن دو طرف يك ثبت روزنامه به حسابهاي دفتر كل
اين اشتباه اگر چه بر توازن تراز ازمايشي اثري ندارد ولي به طوري كه قبلا گفته شددر صورت تهيه تراز ازمايشي چهارستوني رقم گردش عمليات دفتر روزنامه با رقم گردش عمليات حسابهاي دفتر كل يكسان نخواهد بود

اشتباه در نقل اقلام
اين اشتباه زماني رخ مي دهد كه معاملاتي به درستي در دفتر روزنامه ثبت گردد ولي مبلغ صحيح بدهكار يا بستانكار . اشتباها به بدهكار يا بستانكار حساب يا حسابهاي ديگر نقل شود مثلا ممكن است در انتقال يك قلم كه در دفتر روزنامه به درستي به حساب صندوق بدهكار شده است اشتباها به جاي حساب صندوق حساب اثاثه اداري بدهكار شود

اشتباهات متقابل و خنثي كننده
گاه اثر يك اشتباه با وقوع اشتباه ديگري دقيقا به همان مبلغ خنثي مي شود مثلا مانده يك حساب دارايي در دفتر كل اشتباها معامله 200.000 ريال بيش از واقع محاسبه شود و در عين حال مانده يك حساب بدهي نيز به همين مبلغ اضافه تر منظور گردد و اين دو اشتباه يك ديگر را خنثي كنند.بسياري از اشتباهات مذ كور در جريان كار و در اثر دريافت ها وپرداخت ها مقابله اسناد ومدارك با حسابها ودر رسيدگي به حسابها كشف مي شود ولي اين احتمال هم وجود دارد كه اشتباهي مدت ها كشف نشده باقي بماند.