اوراق مشارکت چيست؟

اوراق مشارکت اوراق بهاداري است که بيانگر مشارکت دارنده آن در يک طرح است. اجازه بدهيد با يک مثال توضيح دهيم. فرض کنيـد يک شرکت پتروشيمي براي راه‌اندازي خط توليد جديد، به 200 ميليارد تومان سرمايه جديد نيـاز دارد. همچنين براساس بررسي‌هاي کارشناسي، درصورت راه‌اندازي اين خط توليـد، سرمايه صرف شده براي آن ظرف مدت 4 سال پس از راه‌اندازي، از محل افزايش درآمد ناشي از فروش محصولات جديد، جبران شده و ميزان سوداوري شرکت هم طي اين مدت، سالانه 25 تا 30 درصد افزايش خواهد يافت، به بيان ديگر، طرح مذکور داراي توجيه اقتصادي است

 اوراق مشارکت چيست؟

اوراق مشارکت اوراق بهاداري است که بيانگر مشارکت دارنده آن در يک طرح است. اجازه بدهيد با يک مثال توضيح دهيم. فرض کنيـد يک شرکت پتروشيمي براي راه‌اندازي خط توليد جديد، به 200 ميليارد تومان سرمايه جديد نيـاز دارد. همچنين براساس بررسي‌هاي کارشناسي، درصورت راه‌اندازي اين خط توليـد، سرمايه صرف شده براي آن ظرف مدت 4 سال پس از راه‌اندازي، از محل افزايش درآمد ناشي از فروش محصولات جديد، جبران شده و ميزان سوداوري شرکت هم طي اين مدت، سالانه 25 تا 30 درصد افزايش خواهد يافت، به بيان ديگر، طرح مذکور داراي توجيه اقتصادي است.

تفاوت اوراق مشاركت و اوراق قرضه چيست؟‌

اوراق قرضه اسنادي است كه طبق آن صادركننده اوراق به خريدار بدهكار مي شود. اين اسناد داراي سررسيد بوده و مبلغ آن در زمان سررسيد بوسيله صادركننده پرداخت مي شود. اين اوراق داراي برگۀ بهره بوده و بهره آن در فواصل زماني معين بوسيله بانكي كه نمايندگي صدور اوراق را دارد، پرداخت مي شود. انتشار اوراق قرضه يكي از روشهاي تأمين مالي هم در كوتاه مدت و هم در بلند مدت محسوب مي شود . اين اوراق را مي توان به صورت بي نام يا با نام و بدون وثيقه يا با وثيقه منتشر كرد. مهمترين عيب اوراق قرضه، هم براي صادر كننده و هم براي خريدار، خطر ورشكستگي بنگاه ، به دليل ناتواني در بازپرداخت اصل و بهره قرض است. در برخي كشورهاي اسلامي ، مخصوصاً ايران كه در آن قانون بانكداري بدون ربا اعمال مي شود، مشكل ديگري نيز براي اوراق قرضه وجود دارد كه كل ماهيت و عملكرد اوراق قرضه را زير سؤال برده و آن را به طور كلي نفي مي كند.

بنابراين بايستي ابزارهاي جايگزين اوراق قرضه طراحي و مورد استفاده قرار گيرد. ابزارهاي جايگزين اوراق قرضه علاوه بر داشتن همه مزاياي اوراق قرضه كه باعث استفاده گسترده از آن مي شود، بايد بتواند مشكل اساسي و ماهيتي آن را كه همان نرخ سود ثابت است، به درستي بر طرف كند، وگرنه نخواهد توانست جايگزين مناسبي براي اوراق قرضه باشد. اولين جايگزيني كه براي اوراق قرضه در ايران طراحي شده است اوراق مشاركت مي باشد.

اوراق مشاركت همان اوراق قرضه است كه بر اساس قانون بانكداري اسلامي منتشر مي شود. ماهيت حقوقي اوراق مشاركت بر پايۀ عقد مشاركت مدني قابل تحليل است. در نظام مشاركت كه انواعي دارد، صاحب پس انداز به جاي دادن قرض و گرفتن بهره، كل يا بخشي از سرماية مورد نياز مؤسسة اقتصادي را تأمين ميكند و بر اساس توافق با كارفرما، در سود و زيان آن شريك ميشود و در پايان هر دورة مالي، پس از كسر هزينه ها، سود به دست آمده بر حسب نسبت هايي كه در قرارداد توافق شده، بين صاحب سرمايه و عامل اقتصادي(كارفرما) تقسيم ميشود.

ويژگيهاي اوراق مشارکت :
1-اوراق با نام يا بي نام است،گواهي ها مي توانند در وجه حامل باشند، به اين معنا که حمل کننده آن صاحب حقوق ورقه بهادار است و يا با نام باشند که در اين صورت تنها شخصي که اوراق به نام اوست صاحب حقوق است
2- قيمت اسمي مشخصي دارد،
3- سررسيد آن مشخص است و به عبارتي مدت معين دارد،
4- بازپرداخت اصل اوراق در سررسيد و پرداخت سودعلي الحساب آن در مقاطع معين توسط ناشر، تضمين شده است،
5- خريد و فروش اوراق از طريق شعب منتخب بانک عامل يا از طريق بورس اوراق بهادار(درصورت پذيرش) مجاز است،
6- دارندگان اوراق به نسبت قيمت اسمي و مدت زمان مشارکت در سود حاصل از اجراي طرح هاي مربوط، سهيم هستند،
7- هر ورقه نشان دهنده ميزان قدرالسهم دارنده آن در طرح مورد سرمايه گذاري است،
8- با فروش اوراق مشارکت رابطه وکيل و موکل بين ناشر و خريدار اوراق محقق مي شود )در واقع ناشر به وکالت از طرف خريداران اوراق مي تواند نسبت به مصرف وجوه حاصل از فروش اوراق به منظور اجراي طرح و خريد و فروش هرگونه کالا، خدمت و دارايي مربوط به طرح اقدام نمايد انتقال اوراق به رابطه وکالت خدشه وارد نمي کند و اين رابطه تا سررسيد اوراق بين ناشر ودارندگان اوراق نافذ و معتبر است،).
9- اوراق مشارکت به عنوان وثيقه طرف هاي معامله در قراردادهاي مربوط به وزارتخانه ها، مؤسسات و شرکت هاي دولتي، شهردار يها و ساير دستگاههاي اجرايي پذيرفته مي شود.
ازمقررات موجوددرباره اوراق مشارکت وبه ويژه قانون نحوه انتشاراوراق مشارکت چنين ميتوان نتيجه گرفت که اين اوراق ابزارمالي جديدی براي جذب پس اندازهاوتجهيزمنابع مالي وجلب مشارکت مردم درتأمين مالي طرحهاي عمراني وزيربنايي دولتي وطرحهاي سودآورتوليدي،ساختماني وخدماتي شرکتهاي دولتي شهرداريهاومؤسسات ونهادهاي عمومي غيردولتي وشرکتهاي وابسته به آنهاوهمچنين شرکتهاي سهامي عام وخاص وشرکتهاي تعاوني توليدي است.