مفاهيم سود:

دیدگاه ساختاری:  بررسي سود از مجراي قوانين و مقررات

دیدگاه تفسیری:بررسي سود از مجراي رابطه اي كه اين عدد با واقعيت هاي اقتصادي دارد

دیدگاه رفتاری:بررسي سود با توجه به روشي كه سرمايه گذاران آن را به كار مي برند

استفاده از چند مفهوم مناسب در گزارشگری سود:

Ø     موارد استفاده متعدد از سود خالص

Ø     تنوع نیازهای اطلاعاتی استفاده کنندگان

داشتن هدف هاي مختلف در ارائه گزارش موجب مي شود كه براي سود خالص تعريف هاي مختلفي ارائه شود و مخاطبان مختلف مورد خطاب قرار گيرند

برخي از انتقادهاي وارده به سود حسابداري، در شكل سنتي آن:

þ    مفهوم سود حسابداري تاكنون به وضوح فرموله نشده‌است

þ    مبناي نظري (تئوريك) بلند مدتي براي محاسبه و ارائه سود حسابداري وجود ندارد

þ    اصول پذيرفته شده‌ي حسابداري، عدم ثبات روش اندازه‌گيري سود دوره‌اي را در شركتهاي مختلف مجاز مي‌شمارد

þ    تغيير سطح قيمت‌ها، معناي سود محاسبه شده بر مبناي ارزش‌هاي تاريخي را تغيير داده‌است

þ    ساير اطلاعات، درمقايسه باسود حسابداري،‌ممكن است براي تصميم‌گيري‌هاي سرمايه‌گذاران و سهامداران مفيدتر باشد

پيشنهادهاي مختلفي نيز براي حل اين مسائل ارائه شده‌است:

Ø     تاكيد بر اطلاعات مربوط به معاملات و فرايند حسابداري تعهدي به منظور بهبود محاسبه و گزارش سود حسابداري

Ø     برخي معتقند مفهوم سود عملياتي را مي توان بعنوان شاخصي از توان واحد انتفاعي براي توزيع سودسهام استفاده كرد

Ø     يك ديدگاه اين است كه پيشرفت‌هاي آينده در تئوري‌ حسابداري در گرو توافق در مورد مفهومي از سود است،‌ كه بر سود اقتصادي منطبق باشد

Ø     برخي از نويسندگان معتقدند كه، براي مقاصد مختلف بايد چندين سود اندازه‌گيري و گزارش گردد

Ø     نظر به اينكه، تمامي معيارهاي سود با نواقصي همراه است، لازم است معيارهاي ديگري از فعاليت‌هاي اقتصادي مد نظر قرار گيرد

اهداف گزارشگري سود:

•        هدف اصلي گزارش مالي :    

×     تأمين و ارائه اطلاعات مفيد براي كساني كه بيشترين علاقه را به گزارش مالي دارند

•        اهداف خاص گزارشگري سود :

×     ايجاد تمايز بين سرمايه‌گذاري و سود (منابع و جريانها)

×     معياري براي اندازه‌گيري كارآيي مديريت

×     پيش‌بيني آينده واحد انتفاعي و توزيع آتي سود سهام

×     معياري براي اندازه‌گيري دستاوردها و همچنين نشانه‌اي از تصميمات آتي مديريت                                                               

ü     ساير هدف‌ها: سود به عنوان مبناي تشخيص ماليات، بررسي قيمت محصولات و ارزيابي تخصيص منابع

مفهوم سود از ديدگاه ساختاري (قواعد و تعاريف):

•        ادعاي حسابداران در باره سود حسابداري :

حسابداران سود حسابداري را معياري براي تفسير رويدادهاي دنياي واقعي مي دانند و  بر تاثير آن بر رفتار استفاده كنند گان تاكيد مي كنند اما :معمولا اصول و قواعد حسابداري را بر مفروضات و مفاهيمي بنا مي كنند كه ممكن است با پديدها ي دنياي واقعي يا با آثار رفتاري مرتبط نباشند . مانندمفاهيمي نظير تحقق در آمد ، تطابق هزينه ها با در آمد ، حسابداري تعهدي و تخصيص بهاي تمام شده كه آنها را تنهاي مي توان بر اساس قواعد دقيق تعريف كرد.

دليل اينکه حسابداران مفروضات را تفسيري از دنياي واقعي مي دانند چيست ؟استفاده مکرر و به مدت طولاني از اين مفاهيم

رویکرد معاملاتی در اندازه گیری سود

این رویکرد کم و بیش رویکرد سنتی در حسابداری محسوب می شود. در این رویکرد، تغییرات ارزشیابی دارایی ها و بدهی ها تنها در صورتی که منتج از معاملات، عملیات و سایر رویدادهای مالی باشد ثبت می گردد.  اصطلاح معاملات، عملیات و رویدادهای مالی نیز به معانی گسترده تعریف می شود تا معاملات و عملیات خارجی و همچنین رویدادهای داخلی را در بر گیرد. معاملات و عملیات خارجی ناشی از داد و ستد با اشخاص خارج از واحد انتفاعی و نقل وانتقال دارایی ها و بدهی ها میان آنان است. اما رویدادهای داخلی ناشی از استفاده یا تبدیل دارایی ها در داخل واحد انتفاعی می باشد. چنانچه تغییر ارزش  دارایی ها و بدهی ها به دلیل تغییرات ارزشیابی بازار یا تنها تغییر انتظارات واقع شده باشد، در فرآیند اندازه گیری حسابداری لحاظ نمی گردد.

مزاياي عمده رويكرد معاملاتي:

ï    قابليت تفكيك سود به انحاي مختلف مانند تفكيك بر حسب محصولات يا مشتريان

ï     گزارش جداگانه سود حاصل از منابع مختلف مانند سود عملياتي يا سودي كه از عمليات و سببهاي خارجي به دست مي آيد

ï     به دست آمدن مبنايي  براي تعيين نوع و مقدار داراييها و بدهيهاي موجود در آخر دوره

ï    امكان تهيه صورتهاي مالي مختلف ،‌كه ضمن همبستگي و پيوستگي با يكديگر،‌ موجب درك بهتر اطلاعات نيز مي‌شود.

رويكرد فعاليت در اندازه‌گيري سود:

تفاوت رویکرد فعالیت در اندازه گیری سود با رویکرد معاملاتی این است که در این رویکرد، کانون توجه شرح فعالیت های واحد انتفاعی است در حالیکه در رویکرد معاملاتی، گزارش معاملات و رویدادها مد نظر است. به بیان دیگر، بر اساس رویکرد فعالیت، در خلال برنامه ریزی، خرید، فرآیند فروش و فرآیند وصول مطالبات ثبت می گردد. به کارگیری این رویکرد در واقع بسط و توسعه رویکرد معاملاتی است زیرا معاملات و رویدادها، به عنوان مبنایی برای اندازه گیری، نقطه شروع محسوب می شود. هر دو رویکرد از لحاظ ناتوانی در انعکاس واقعیت ها، در اندازه گیری سود، مشابه یکدیگرند زیرا، بر ارتباطات ساختاری و مفاهیمی اتکا دارند، که همتایی در دنیای واقعی ندارند

سود با وقوع فعاليت‌ها يا رويدادهاي مشخصي ايجاد مي‌گردد ، نه صرفاً بعنوان نتيجه‌اي از يك معامله معين

×     مثلاً: سود فعاليت،‌ در خلال برنامه‌ريزي، خريد، توليد، فرايندهاي فروش و فرايند وصول مطالبات ثبت مي‌گردد.

×      بعبارتي:   كانون توجه اين رويكرد ، فعاليت‌هاي واحد انتفاعي است

×      بكارگيري اين رويكرد در واقع بسط و توسعه رويكرد معاملاتي است

مزاياي رويكرد فعاليت:

ï          اندازه‌گيري مفاهيم مختلف سود را براي مقاصد متنوع امكان‌پذير مي‌سازد. مثلاً، سود ناشي از توليد و فروش كالادر مقايسه با سود حاصل از خريد و فروش اوراق بهادار

ï      كارآيي مديريت را بهتر مي‌توان ارزيابي كرد. زيرا،‌ برخي از عمليات يا فعاليت‌ها،‌ كنترل كمتر يا بيشتري را طلب مي‌كند.

ï      پيش‌بيني‌هاي بهتر: زيرا،الگوي رفتاري فعاليت‌هاي مختلف با يكديگر تفاوت دارند.

و در نهايت مي توان گفت:هر دو رويكرد،‌ از لحاظ ناتواني در انعكاس واقعيتها در اندازه‌گيري سود مشابه يكديگرند. زيرا، بر ارتباطات ساختاري و مفاهيمي اتكا دارند كه همتايي در دنياي واقعي ندارند.

مفاهيم سود از ديدگاه تفسيری (در سطح معاني):

حسابداران در تعریف سود بر دو مفهوم اقتصادی اتکا می کنند. مفهوم اول تغییر در رفاه (ثروت) و مفهوم دوم یعنی حداکثر کردن سود در شرایط معین ساختار بازار، تقاضا برای محصول و اقلام بهای تمام شده ورودی می باشد.

×     اين ديدگاه ارتباط سود با واقعيت‌هاي اقتصادي را بررسي مي كند.

×     حسابداران در تعريف سود بر دو مفهوم اقتصادي اتكاء مي‌كنند:

ï       مفهوم اول: تغيير در رفاه (ثروت). (فصل قبل )

ï       مفهوم دوم: حداكثر كردن سود تحت شرايط معين ساختار بازار، تقاضا براي محصول، و اقلام بهاي تمام شده ورودي ( موضوع اين بخش از فصل (

سودبه عنوان معیار سنجش کارایی:        كارآيي ،‌ معرف توان نسبي واحد انتفاعي در :

                                                بدست آوردن حداكثر محصول از مصرف مقدار معيني از منابع

                                              و يا تحصيل مقدار معيني محصول از مصرف حداقل منابع

و يا تركيب بهينه منابع در قبال تقاضا و قيمت معين براي محصولات به نحوي است كه موجب تحصيل حداكثر بازده براي مالكان شود

•        كارآيي،‌ از لحاظ مفهوم،‌ در دنياي واقعي نيز قابل تفسير است.

ü     تمامي سهامداران به ويژه سهامداران عادي به كارآيي مديريت علاقه‌مند مي‌باشند:

ï     سهامداران فعلي:   مديريت كارآمد                           مزايا و پاداش

                                     فقدان كارآيي                          تغييرمديريت

ï    سهامداران بالقوه: كارآيي مديريت را قبل از سرمايه‌گذاري  ارزيابي مي كنند.

                                   در نتيجه معيار كارايي مبنايي براي تصميم گيري است

بامحاسبه سود گذشته چگونه میتوان به کارایی پی برد؟كارآيي مفهومي نسبي است و تنها هنگامي‌ معنا دارد كه با يك معيار ايده آل يا مورد انتظار مقايسه گردد.( سالهاي قبل،  ساير واحدهاي انتفاعي، يك نرخ اختياري يا نرخ تعيين شده در بازار )

ü     اگر سرمایه شرکت در سالهای پیاپی ثابت باشد           عددمتعلق به سود

ü     اگرسرمایه شرکت درسالهای پیاپی تغییر کند             نرخ بازده سرمایه گذاری

                                                                         سود به فروش

نقاط ضعف استفاده از مبنای فروش:

Ø     تنها زمانی میتوان از این روش استفاده کرد که در هر سال میزان استفاده از ظرفیت شرکت یکسان باشد

Ø     مقایسه شرکت ها با یکدیگر از این هم مشکل تر است.

سود حسابداري در مقايسه با سود اقتصادي:

تهیه کنندگان و استفاده کنندگان اطلاعات مالی در سالهای متمادی کوشش کرده اند که به سود خالص حسابداری محتوی اقتصادی نیز نسبت دهند. کانون توجه این کوششها برقراری ارتباط بین نرخ بازده سرمایه گذاری[3] از یک و نرخ بازده داخلی از سوی دیگر بوده بوده است. این ارتباط، مبنای برآورد تئوری برآورد قرار گرفت. در این تئوری، تاکید بر گزارش سود به نحوی است که به سرمایه گذاران  امکان دهد نرخ بازده داخلی واحد انتفاعی را به طور کلی پیش بینی و بر اساس آن، گردش وجوه نقد آتی و ارزش فعلی واحد انتفاعی را نیز پیش بینی کند. تنها تفاوت سود حسابداری با سود اقتصادی، تفاوت در استهلاک می باشد. از آنجا که بازارهای کامل به طور مطلق وجود ندارند، در دنیای واقعی نبود تقارن اطلاعاتی سبب می شود که برخی از اشخاص اطلاعات بیشتری از اشخاص دیگر داشته باشند. در چنین شرایطی، بازارها، ناقص محسوب می شوند. در دنیای همراه با ابهام و بازارهای ناقص، توافق همگانی درباره واقعیت ها امکان پذیر نیست و آن چه که هست، تنها نظریات، برآوردها و حدسیات محسوب می شوند. در چنین شرایطی، سود واحدهای انتفاعی را به نحوی تعریف کرد که مورد توافق همگان باشد. بلکه بهترین کاری که می توان انجام داد، تعریف سود در سطح قواعد و نحوه محاسبه آن، بدون توجه به معنای اقتصادی آن است.

ü     تهيه‌كنندگان و استفاده‌كنندگان اطلاعات مالي در سالهاي متمادي كوشش كرده‌اند كه به سود خالص حسابداري محتواي اقتصادي نيز نسبت دهند